Kataa na nioo naa ti (Ik kom de bruid halen - Mandinka)

De maand in België vloog voorbij. Schaamteloos genoten we van tijd met familie en vrienden, de ontluikende lente, mijn vader helpen in de tuin, cryptogrammen met mijn moeder, een dagje sauna, een impro-picnic aan het water, een uitbundig optreden in een Utrechtse punkbar, uit eten in Fattoush met zus en broer… Elke dag vulden mensen en dingen die we missen in Gambia, zo eenvoudig als een boterham met kaas, ons hart. Dankbaar voor de voedende liefdevolle vriendschappen en me bewust van de vanzelfsprekende luxe eigen aan de bevoorrechte omgeving waarin we in België leven, laadden we onze batterijen op.

Musa mocht na de krokusvakantie kort snuffelen in 1B op WeTech wat een heel positieve ervaring was. De gesprekken met de leerlingbegeleiding en de info-avond bevestigden dat deze school en 1B voor Musa een goede keuze waren. Hoewel hij de eerste dag niet goed meer leek te weten hoe je in een klas op een stoel aan een tafel moest zitten, was hij de tweede dag helemaal opgenomen in de groep en smeekten klasgenoten hem te blijven. Dat kon natuurlijk niet, we moesten terug naar Gambia…

De vliegreis voelde deze keer gek genoeg zo gewoon als een busrit. Ik kon al bijna meezingen met de veiligheidsinstructies van Hooverphonic en miste de opwinding en spanning die gepaard gaan met reizen naar een exotische vakantiebestemming. Terug in de kamer, terug met de auto naar de winkel om zelf te koken, het bed dat we al een half jaar beslapen en gewend raakten… Het voelde toch echt als thuiskomen na een maand logeren bij mijn ouders en beste vrienden, ons plekje, niet langer onderweg. Gelukkig waren er deze keer geen verrassingen met stukken plafond die naar beneden vielen of gekko’s en massa’s insecten die zich achter en onder onze kasten en kisten verstopten.

 


Mijn oproep voor kleren voor de jongens van Aissatou en Mariama was niet in dovemansoren gevallen. Doordat ik goed had nagedacht over het gerief dat ik meenam naar België, hadden we zelf op wat ondergoed na, nauwelijks bagage en konden we twee grote reistassen vullen met de mooie kleren die we kregen om weg te geven. Het eerste weekend na aankomst stalde ik alle kleren per maat uit op het bed en nodigde Aissatou, Mariama en hun kinderen uit.  Het was een eer om als doorgeefluik te functioneren want het was prachtig om de jongens kleren uit te zien kiezen die ze mooi vonden, die pasten en in goede staat waren.


Nu de weg na dit jaar in Gambia min of meer duidelijk is - we keren terug naar België, Musa gaat naar WeTech en ik terug naar PORTUS berkenboom - voelt het anders om hier te zijn. Ik had groen licht gekregen van de thuisonderwijsinspectie en op de info-avond van WeTech was gebleken dat de druk een beetje van de ketel mocht. Natuurlijk zouden we verder leren en oefenen, maar het mocht die laatste maanden rustiger aan en dus ontstond er ruimte om te focussen op andere dingen.

Nadat de kleine kwetsbare rebel in mij op Nieuwjaarsdag 2024 terug was beginnen roken, was de zorgzame, liefdevolle ouder in mij na exact één jaar opnieuw gestopt met roken.  Met De opluchtingsmethode van Jan Geurtz voelt het loslaten van een (rook)verslaving echt als een bevrijding. Hoewel ik het gemakkelijk vond om niet te roken, worstelde ik de eerste maanden wel wat met ongemakkelijke emoties, een onderhuidse onrust en een verlangen om even niet alles te hoeven voelen. Maar ik probeerde zoals de methode aanraadt, de lastige ervaringen te accepteren in plaats van ze weg te duwen en te onderdrukken. Ik bleef ademen in het rustige vertrouwen dat het moment vanzelf zou passeren. De momenten duurden korter, werden minder en ik voelde me steeds blijer, krachtiger, vrijer.

Het was onze intentie om de laatste maanden in Gambia intensief aan onze conditie te werken. Als we hier wat spiermassa en uithoudingsvermogen konden kweken, zouden we het eenmaal terug in België ook gemakkelijker vinden om te blijven bewegen. Ook op vlak van voeding wil ik onderzoeken wat mijn lichaam juist nodig heeft in deze fase van mijn leven. Hier in Gambia kan ik moeilijker voor alternatieven en voldoende variatie zorgen, maar het is wel gemakkelijk om alcohol en suiker te laten.   

Musa’s voetbaltraining en de cardiotraining in Busumbala zouden pas na het einde van de ramadan heropstarten en zelfs dan zou het gewone leven niet meteen terug op gang komen. De meeste mensen namen drie dagen vrijaf om het Suikerfeest te vieren en wilden dan toch ook nog de extra 6 dagen vasten, want die gelden meteen voor een heel jaar devote opoffering.  Omdat de goesting om in beweging te komen groot is, moedigde ik de eerste ochtend Musa aan om ook in zijn sportkleren te springen en mee met mij een eindje te gaan lopen.

Achter het huis ligt een sluipweg naar Farato. Het is één lange hobbelige zandweg van een tweetal kilometer tot aan de markt van Jambur. Daar waar auto’s en vrachtwagens een pad maakten is het zand aangedrukt en loopt het gemakkelijker, langs de kanten is het muller. Het is een rustige weg. Over de weg loopt een zeug met biggetjes, scharrelen kippen en passeren ezels of koeien. De weinige mensen die we in de ochtend tegenkomen kijken ietwat verrast, kinderen roepen enthousiast: “Toubab, toubab!” tot je zwaait en teruggroet. Mensen moedigen ons aan: “Good exercice! Can I join you? I love you.” We groeten, bedanken lachend en lopen verder.

Als ik traag loop en op mijn adem let, weet ik dat ik zonder training in een half uur een vijftal kilometer kan lopen. Musa maakte korte spurtjes, geraakte snel uitgeput, kreeg plots overal pijntjes en gaf halverwege op. De volgende ochtend wou hij niet meer mee gaan lopen, maar ik was blij met de route en het gevoel dat de eerste loopsessie me had gegeven. We sloten een deal. Hij hoefde niet mee te gaan lopen op voorwaarde dat hij terwijl ik weg was het bed opmaakte en de tafel dekte voor het ontbijt en op voorwaarde dat hij minstens drie keer per week mee zou gaan naar de cardiotraining wanneer deze weer opstartte.

Wanneer Musa zaterdag- en zondagochtend op de voetbaltraining zat, had ik de gewoonte om door te rijden naar de toeristische buurt  om daar mijn boodschappen te doen en met een goed boek te genieten van een koffietje. Zodra ik Musa op zijn eerste training had afgezet, besloot ik echter die tijd liever te benutten door een eindje te gaan lopen aan het strand. Ik wilde van Palma Rima naar Poco Loco lopen en terug. Na twee minuten lopen hoorde ik de bekende “Can I join you?” Deze keer werd mijn ironische antwoord “Of course, come…” opgevat als een serieuze uitnodiging en Mohamed uit Guinee Conakry kwam naast mij lopen. In zoverre mijn ademhaling dit toeliet, ontstond een gesprek dat verrassend entertainend was over lopen, over pindanootjes, over zonen en vrije vrouwen. Ik vond het goed dat hij mijn weekend loopmaatje wilde zijn: hij moedigde me aan om vol te houden als het even lastig was, het gesprek vond gemakkelijk voldoende diepgang (voorlopig toch) en hij zou andere mannen afschrikken.

Het Suikerfeest (Korité)  is een beetje aan mij voorbij gegaan. Doordat ik Ebou had verteld dat ik wortelcake wilde maken als bijdrage aan het feest, bleef ik onverwacht en onbegrijpend thuis met de andere vrouwen die kookten. Musa die de laatste dag van de ramadan ook voor het eerst gevast had, heeft het feest wel echt beleefd. Hij ging samen met Ebou, Habib en Yankhoba ’s ochtends naar de moskee en daarna op bezoek bij de hele familie. Hij was heel blij zijn grootvader terug te zien die om medische redenen in het westen van Gambia verbleef. We waren nog niet tot in het verre Bansang geraakt, voornamelijk omdat ik schrik heb voor de hitte daar. Bij een eerdere reis, tien jaar geleden, had ik enorm afgezien van de hoge temperaturen, zowel overdag als ‘s nachts. Musa kon het goed vinden met zijn grootvader, die hard moest lachen om zijn mopjes, al kon hij door de katarakt waarschijnlijk niet zien hoe Musa genoot van de waardering van zijn publiek.

Toen Musa ’s avonds laat met Ebou thuiskwam, vertelde ik Ebou dat ik teleurgesteld was, omdat ik toch ook graag mee de familie had bezocht en niet begreep waarom ik niet was uitgenodigd. Het was een misverstand, verzekerde Ebou mij beschaamd, ik was absoluut welkom geweest op het feest. Hij had alleen verondersteld dat ik niet mee wou, omdat ik had aangegeven te willen koken.

Na Korité stond de hele week in het teken van het traditionele huwelijk van Ebou en Fatima en de name giving ceremony van hun jongste telg, Cherif, één groot feest dat zou plaatsvinden op 9 en 10 april. Ebou was al maanden bezig met de voorbereidingen voor het feest: het zoeken van een lening, het herschilderen van de binnen- en buitenkant van het huis en de bouw van een extra keuken, opslagplaats en gastenkamer achteraan op het domein. Er zouden honderden gasten komen, tussen de 400 en 600, onmogelijk om een preciezer aantal te schatten.  Iedereen was welkom en doordat het feest al maanden gepland stond, konden veel mensen veel mensen uitnodigen en werd een groots feest verwacht.

Bij aankomst in Gambia had ik van Ebou twee stukken stof gekregen waarmee ik een kleed kon (laten) maken. Het motief deed me wat denken aan tot jurken opgewaardeerde gordijnen uit The sound of music, maar ik had geen keuze, alle familieleden zouden dezelfde stof gebruiken. Een beetje op goed geluk zocht ik aan de hand van een goedzittend bloesje een vorm voor een kleed dat ik uitprobeerde op een stuk stof dat ik nog had liggen. Ondanks de nodige denkfouten – de binnenkant tegen de buitenkant stikken en dan alles weer moeten losmaken met een tornmesje – ben ik erin geslaagd een eenvoudig kleed te stikken.

De volgende stap was bakken. Samen met tante Sadio stond ik in voor de gebakjes op het feest. Ik haalde de ingrediënten voor vierdubbele porties zandkoekjes, havermoutkoekjes, cupcakes, worteltaart (mijn nieuwe favoriet) en natuurlijk appeltaart. Terwijl het huis zich drie dagen voor het feest begon te vullen met familieleden die uit het verre Bansang kwamen, bakte ik de ene na de andere zoetigheid. Buiten waren de vrouwen de cherreh, een graan waarvan een zware brij wordt gekookt die wordt opgediend met vlees en saus, aan het drogen, malen, zeven en stomen. Bamusa was honderden stoelen gaan halen en met enkele andere mannen de tenten aan het opstellen. Tussendoor was hij last minute nog de badkamer in het gastenverblijf aan het installeren. 

Het feest bestond uit twee onderdelen. Op 10 april gingen we met twee auto’s en een leeg busje naar het familiale huis van Fatima de bruid halen. Met mijn auto vol kwetterende nichten volgde ik de auto van Pa Jallow die Ebou representeerde op het feest. Ondertussen probeerde ik de frase “kataa na nioo naa ti” uit mijn hoofd te leren: “Ik kom de bruid halen”.  Luid toeterend kwamen we aan bij het ouderlijke huis. Tot mijn verrassing kwamen we op een feest terecht met honderden mensen die elke ruimte in en rond het huis vulden.  Hier werd blijkbaar al twee dagen het traditionele huwelijk gevierd. Ik mengde me met enkele nichten onder de feestvierders en ontdekte af en toe een bekend gezicht.

Na twee uur ontmoette ik Fatima die de laatste week min of meer traditiegetrouw (eigenlijk woont ze al een vijftal jaar getrouwd samen met Ebou) terug was ingetrokken bij haar ouders. Ze zat verstopt onder een witte doek omringd door geschenken die ze mee kreeg voor haar ‘nieuwe’ huishouden: gigantische gietijzeren kookpotten, manden, churrai (een wierook waarmee vrouwen het huis aangenaam laten ruiken voor hun echtgenoot) en huislinnen. Op het einde van de avond zouden we Fatima met alle cadeau’s en nog een extra busje vol familieleden naar het huis van haar echtgenoot – ons huis in Jambur - brengen. Eerst dienden we echter naar de “vervangouders” te rijden, dit zijn de wijze mannen die ingeval van een conflict tussen de echtgenoten zullen bemiddelen vóór hun al te emotionele of beschermende ouders mogen ingrijpen. Er werd gebeden, menig advies werd verstrekt en luid toeterend reed de stoet nu echt naar huis.  

De volgende dag vulde het huis zich vanaf de eerste zonnestralen met een vrolijke bedrijvigheid. De vrouwen die kookten hadden zich geïnstalleerd op het braakliggende terrein van Pa naast het huis. De mannen die de stier slachtten, verzamelden op het terrein aan de andere kant. Volgens de traditie moest voor het ene feest een stier en voor het andere feest een ram geslacht worden. De kop moest zichtbaar zijn voor de gasten, zodat die wisten dat er niet bespaard werd en de traditie gerespecteerd werd.

Elke kamer van het huis vulde zich met mensen in feestkledij. Enkel in onze kamer bleef het rustig. Onze kamer werd die dag een toevluchtsoord voor mensen die zich even wilden omkleden, een momentje rust nodig hadden of iets veilig wilden stellen. Buiten zaten honderden mensen verspreid over de living, de kamers, de veranda, onder de tenten, de terreinen waar gekookt en geslacht werd en op straat. Griots met microfoons liepen tussen de gasten en bezongen schel de familieleden. Wanneer de griots jou en jouw familie loofden en prezen, was je vereerd en bedankte je de griots met geldbriefjes. Er was geen ontsnappen aan. De nichtjes hadden me de avond tevoren getoond hoe het werkte en uitgelegd dat ik mijn geld best in zo klein mogelijke briefjes liet wisselen. Na het late middagmaal, deelden we lekkers uit en gingen we dansen. Ook daar werd het geld al dansend in de kom van de griots gelegd.

Het feest was geslaagd. De mensen waren blij en toen de meeste feestvierders in de nacht naar huis verdwenen, vonden de overgebleven feestvierders, familieleden en bewoners van het huis een plekje in een van de kamers om te slapen. De vloer en de zetels in de living lagen vol tantes en nichtjes. Het bed van Fatou werd door drie oudere vrouwen gedeeld. Fatou had zichzelf opgerold naast Musu. Yankhoba was naar de vloer verhuisd. Eén van de nichtjes lag in onze kamer op het tapijt te slapen.  

De volgende dag schreef de traditie voor dat de bruid kookte, een laatste onderdeel van het feest. Helaas koos Fatima voor een gerecht dat ik echt niet lekker vind: soupo kanja. Het is een slijmerige saus op basis van okra of gombo. Ik trok me samen met Musa terug in de kamer. Hij voelde zich niet zo lekker: hij had lichte koorts en moest overgeven. Zijn verplichte platte rust kwam voor mij als een goed excuus voor mijn sociale kater.


Ik had de voorbije dagen echt mijn best gedaan om iedereen correct te begroeten, de neef van hier en de nicht van daar, de oom via moederskant en de tante via vaderskant. Sommigen had ik al vaker gezien, sommigen een enkele keer tien jaar geleden, anderen ontmoette ik voor het eerst. Nu was ik moe en was het tijd voor me-time: ’s ochtends gaan lopen op het strand met Muhamed, daarna spelletjes spelen met Musa en verderkijken naar de slimme whodunnit The Residence. Naarmate de dag vergleed werd het huis leger en leger. Samen met de familie van Fatima verdwenen de tenten en de stoelen.  Ten slotte vatte ook de familie uit Bansang de volgende ochtend de reis naar huis aan. De rust in huis was weergekeerd.

Vanaf vorige maandag probeerden Musa en ik weer een eenvoudige, heilzame regelmaat te installeren: lopen, gezond ontbijten, werken voor school, ontspannen en ’s avonds naar de cardiotraining. Niets spannends, geen grootse avonturen, gewoon zijn, leren en genieten van de beweging, de rust en de vrijheid.


ZOEK DE VERSCHILLEN 

 









Reacties

Populaire posts van deze blog

Africa paradise

Een nieuw begin...

Petit à petit l’oiseau fait son nid