Africa paradise

Deze laatste brief laat zich moeilijk schrijven. Indrukken en ideeën in flarden en vage formuleringen blijven losse puntjes zonder rode draad. Een eerste pagina over de onmogelijke chaos in het verkeer werd per abuis overschreven door een eerdere versie van losse flodders, en ik blijf het echte schrijven maar voor me uitschuiven. Ik voel dat ik ergens de balans dien op te maken van het afgelopen jaar en tegelijk zit daar heel wat weerstand op. Ik kan bedenken wat we wel of niet geleerd hebben, wat we per geluk ontdekten en wat we uiteindelijk toch van ons programma hebben geschrapt, maar ik wil geen rapport opstellen om te bewijzen dat we die zee van tijd zinvol gebruikt hebben. Niemand vraagt erom, behalve dat ikje dat zich wil verantwoorden om goedkeuring te oogsten. Het ging er juist om om minder te doen en meer te zijn, om vrijheid te ervaren, om nog trager te vertragen tot de stille vrede in mezelf in harmonie met al wat is... een utopie. Wanneer de zon het hoogste staat, zoekt iedereen de schaduw op. Mensen zitten samen, er wordt thee gemaakt. De shophulp drapeert zich loom over een stapel grote zakken rijst, de taximan draait zijn zetel achteruit, zijn blote voeten steken uit het opengedraaide raampje.

Terwijl ik Musa inschrijf op WeTech, al wat zicht krijg op mijn lesopdracht voor volgend schooljaar en mezelf van een plekje verzeker in de lessen grafische vormgeving en illustratie aan de academie, worstel ik met tegenstrijdige gevoelens rond onze terugkeer. Ik kijk uit naar samen-tijd met mijn vrienden, mijn heerlijke boezemvriendinnen, oude en nieuwe vrienden, stuk voor stuk authentieke vriendschappen waar ik enorm dankbaar voor ben. Door het gemis het afgelopen jaar ben ik me nog bewuster geworden van mijn geluk. Musa’s vrienden en grootouders tellen ook al maanden mee af naar zijn terugkeer.  In zijn hoofd is hij vaak al daar. Hij ontwerpt zijn grote jongenskamer, plant zijn hobby’s en ook zijn verdere toekomstdromen geven aan dat zijn wortels in België liggen. Al is er ook een zaadje geplant in Gambia. Terwijl hij in het begin van het avontuur niet leek te begrijpen waarom ik voor Gambia had gekozen, spreekt hij nu toch vaak uit terug te willen komen. Misschien dat hij dan wel Wolof of Mandinka wil leren of ook de Afrikaanse keuken kan omarmen, de wonderen zijn de wereld niet uit. In elk geval is er een band gegroeid met het vaderland net zo ongemerkt als ik inzicht kreeg in het wegennetwerk, begreep hoe dorp met dorp verbonden was en vertrouwd geraakte met alle bulten en putten in de wegen.

Hoewel ik me elke dag probleemloos door de chaos van het verkeer manoeuvreer, blijft het me met verstomming slaan: taxi’s die hele stukken van de weg over twee rijvakken heen blijven rijden, taxi bagass met scheve wielen die de zwaartekracht tarten met meubels, koopwaren of bouwmaterialen, gelapte auto’s zonder verlichting, auto’s die op het linkerrijvak stoppen om nootjes te kopen, tuktuks die langs rechts voorbijsteken en nieuwe rijvakken creëren,  ondoorgrondelijke voorrangsregels op ronde punten, voetgangers die dwars over het drukke ronde punt oversteken, spookrijders, tieners op moto’s die zigzaggen tussen auto’s, enkele koeien die de straat over willen en daartussen potloodventers die toastbrood, dozen zakdoekjes, Chinees speelgoed, auto-onderdelen of accessoires aan de man brengen.

 

Overal langs de kant van de weg vragen mensen zwaaiend om een lift. Er is openbaar vervoer maar het aanbod dekt de vraag niet afhankelijk van de weg, de richting en het moment van de dag. Ik neem graag lifters mee. Ik hou van de kleine ontmoetingen en de afleiding ontspant me een beetje. Anders riskeert mijn brein in dit verkeer een voortdurende staat van alertheid en kom ik volledig overspannen aan op de bestemming. Terwijl ik op elk moment het onverwachtse verwacht, focus ik op mijn ademhaling en de muziek. Soms lach ik ongelovig, heel af en toe ontsnapt me een vloek als ik uit volle kracht op mijn rem moet gaan staan omdat een busje weer zonder signaleren invoegde of een voetganger onvoorzichtig de snelweg overstak. Ik zie elke dag auto’s die de geest gaven in het midden van de weg, tegen een verlichtingspaal of een beest van een camion, ik heb verschillende accidenten zien gebeuren en  mijn adem stokte toen ik die ene keer kleine voeten zag uitsteken onder een wit laken.  


De weg naar de cardio in Busumbala werd me na een tijdje te veel. Op de onverlichte wegen werd ik voortdurend verblind door tegenliggers die hun mistlichten gebruiken waardoor ik maar net op tijd de schim ontwaarde die vlak voor mijn auto wou oversteken of de jongens die met drietjes op een fiets zonder verlichting over het wegdek zwalpten. Dat ik eenmaal aangekomen elke keer een half  uur moest wachten tot de coach opdaagde of de sleutel van de karateclub gevonden werd, was een tweede ontmoedigende factor. Toen na de Ramadan en in aanloop van het Offerfeest het aantal deelnemers verder slonk en uiteindelijk enkel Dawda nog overbleef, die ondanks mijn herhaaldelijke en onomfloerste afwijzing beslist had dat hij mij zou bezitten, heb ik de cardio training opgegeven. 


Nu rijd ik om de twee dagen naar de zee om daar te lopen en te trainen. Meestal zet ik voor het spitsuur mijn eerste lading passagiers af aan Sukuta Traffic Light waar ik een café touba koop aan hetzelfde blauwe stootkarretje. De verkoper begroet me elke ochtend even vrolijk en vraagt naar mijn zoon. Als ik wat later ben, is het aanschuiven voor en op het ronde punt waar het verkeer op dat uur geregeld wordt door vier agenten. Eén fenomeen van een politieagent zwaait vervaarlijk met een matrak en roept met luide, boze stem naar de autobestuurders: “Hurry, hurry, hurry… Go to work and work hard!” Of een andere keer met dezelfde ernst en overtuigende stem: “Time, time, time… you have to respect time!”


Tussen 6 uur en 9 uur ’s ochtends is het rustig aan het strand. Samen met de vrouwen die betaald door de Gambian Tourism Board het strand schoonvegen, zie ik troepjes gieren de aangespoelde vissen opruimen. Volgens Ton van der Lees “De dans van de geesten” zijn deze lelijke beesten in de oude mythologie van de Sohantye in Mali de enige schepsels die de geheimen van de schepper Irikoi konden afluisteren.  Enkele honden slapen of hangen op het strand. Soms zie ik hoe iemand een paard, schaap of hond wast in de branding. Verder is het strand één grote fitnesszaal waar vooral mannen in bloot bovenlijf hun spiermassa op punt houden: squats, situps, pushups, gewichtheffen met de betonnen voet van een parasolhouder of combinatieoefeningen op een oude autoband. Een aantal voetballers trainen op korte spurtjes in het mulle zand en soms wordt er al een vroege wedstrijd gespeeld. Daartussen jog ik. Afhankelijk van het tij loop ik op blote voeten, alleen met muziek of samen met Mohamed of Adama. 

Na het lopen ga ik meestal koffie drinken in Pocoloco Beach Bar waar ik bevriend werd met de manager Landing of in Rendez-Vous waar Adama werkt. Voor ik terug naar huis rijd, koop ik in de supermarkt ernaast nog snel de benodigheden voor de dag en sla ik een praatje met Lamin die daar in zijn rolstoel op de vrijgevigheid van bezoekers rekent. Vandaag vertrouwde hij me zijn droom toe. Hij wou genoeg geld hebben om naar Europa te reizen om daar deel te nemen aan de paraolympics. Ik moest bekennen dat ik hem onderschat had in zijn rolstoel met 3 vingers aan elke hand. Trots vertelde hij dat hij al dertig jaar basketbal speelt op het terrein in Westfield. We praatten over ons nakende vertrek en ik gaf toe dat ik me zorgen maakte over Musa. Hij is zo impulsief en mensen hebben hier enorm veel geduld met hem. In België vrees ik dat er snel deuren zouden sluiten en dat hij niet dezelfde vrijheid ervaart om te zijn. Ik wil in vertrouwen gaan en me ervoor behoeden dat ik mijn eigen angst voor afwijzing op hem projecteer, want ik zie even goed een pientere, vindingrijke kerel met een groot hart en een goed gevoel voor humor. Laat me maar gewoon de vinger aan de pols houden en aanwezig zijn daar waar hij me nodig heeft.

Sommige dingen wennen nooit. Niet alleen het verkeer, maar ook het zoveelste meubelstuk dat in elkaar zakt, schade waarvoor nooit iemand verantwoordelijkheid neemt, doen me soms moedeloos terug verlangen naar de logische regelmaat, de kwaliteit en professionaliteit van materiaal, vakmanschap en dienstverlening. De hitte, het stof, het eentonige eten… een honger naar comfort maakt van ons vertrek een aantrekkelijke gedachte. Op hetzelfde moment voel ik in elke cel van mijn lichaam dat ik Afrika zal missen. Het lijkt iets onbegrijpelijks: de roestige camions met kleurrijke beschilderingen, de bric-à-brac kraampjes met stapeltjes mango, de schoonheid en gratie van de mensen in hun boubou’s van vrolijke waxstoffen… Maar vooral hoe ik in Afrika kan zijn, niet langer aarzelend, mezelf kleinhoudend in mijn hoofd, maar in de vurige, aardse verbinding met mijn creativiteit en de volle, krachtige schoonheid van mijn vrouwelijkheid.

Een paar dagen geleden viel de eerste regen. Het maakte een einde aan de geur van mango’s in de lucht, want als de eerste regen de mangobomen raakt, worden de overgebleven vruchten slecht. Gelukkig had ik net mangoconfituur gemaakt, waardoor ik nog even verder kan genieten.

Terwijl ik met lede ogen het openlijke failliet van de democratie en de mensenrechten in het Westen volg, lees ik op sociale media hoopvolle berichten over de nieuwe wind die in heel wat Afrikaanse landen waait. De Burkinabese leider Ibrahim Traore die het voortouw neemt samen met Niger en Mali om los te komen van de Franse kolonisator, hun eigen monetaire unie te vormen en de natuurlijke rijkdommen terug te eisen. Dat Trump zogenaamd vrede stichtte tussen DR Congo en Rwanda in ruil voor mijnrechten is een stap achteruit, maar in andere landen komen goudmijnen terug in eigendom van de staat daar waar buitenlandse bedrijven weigeren om de nieuwe wetgeving rond de mijnen te erkennen en de belastingen te betalen die ze verschuldigd zijn.

Burkina Faso bedankte vriendelijk voor de bouw van 200 moskeeën aangeboden door de Verenigde Arabische Emiraten, en gaf aan meer nood te hebben aan de creatie van werkgelegenheid en toekomstperspectieven voor diens bevolking. Er wordt geïnvesteerd in nieuwe technologie en de lokale verwerking van grondstoffen tot professioneel afgewerkte, kwalitatieve producten. Een eigen elektrische auto die met Tesla kan concurreren, een eerste volledig zelfgeproduceerd en geassembleerd vliegtuig en smartphones van eigen bodem.  Samen met Rwanda werd vorige week een halt geroepen aan de massale invoer van tweedehands kledij en schoenen die op het Afrikaanse continent gedumpt worden en oneerlijke concurrentie vormen voor mode van eigen bodem.

Het Westen steigert natuurlijk bij wat ze dreigen te verliezen en daar kwam al een eerste loze beschuldiging van generaal Langley uit Amerika dat Burkina Faso een voedingsbodem vormde voor terrorisme. Een valse bewering die alleen maar dient om een buitenlandse interventie en de moord op een andere sterke Afrikaanse leider als Lumumba en Sankare te kunnen verantwoorden. Maar Afrikaanse landen verenigen zich, leiders van Zuid-Afrika, Ghana, Ethiopië, Namibië en andere landen spreken hun steun uit en geven aan dat het tijd is voor echt panafricanisme: samen sterk, bescherm Traore en volg zijn voorbeeld.

Senegal wiens nieuwe president niet langer de marionet wil zijn van de Fransen, kondigde voorbije week aan net als Burkina, Mali en Niger de Franse FCFA te willen vervangen door een eigen munt. Namibië waarvan de inwoners samen met de Gambianen en twintig andere Afrikaanse landen plots op de zwarte lijst staan om een Amerikaans visum te krijgen, besloot meer dan 500 Amerikanen te deporteren. Vanaf nu zouden ze eerst een visum moeten aanvragen.  Het doet me denken aan de twintig jaar oude satire “Africa paradise” waarin het hele immigratieverhaal werd omgedraaid en Europeanen in de bedelrij stonden voor een visum voor de Verenigde Afrikaanse Staten. Terwijl Nederland een 200-tal Beninoise artefacten teruggeeft, zie ik reclame voor een nieuwe Zuid-Afrikaanse game “Relooted”, een game waarin zelfbewuste jongeren samen met hun team de door kolonisatoren gestolen heilige artefacten uit Westerse musea gaan terugstelen.  Het is nieuws dat het waarschijnlijk niet tot in de Westerse media haalt. Dit verhaal willen ze geen bekendheid geven, stimuleren of bestaansrecht geven want het bedreigt de wereldwanorde, de Westerse machtpositie.

“Dit kan toch niet kloppen,” zei Musa toen we voorbij een geschilderde landkaart van Gambia stapten. “Deze grens is volledig recht?” Zijn opmerkzaamheid verraste me en terwijl ik Tiken Jah Fakoly’s “Ils ont partagé le monde” opzette, legde ik hem uit hoe schaamteloos de koloniale machten Afrika verdeeld hadden. Misschien dat dat de lessen zijn die hem dit jaar het meeste zullen bijblijven. Ons bezoek aan het ondergrondse slavenhuis in Georgetown of Janjanburreh toen we voor het Offerfeest op bezoek waren bij de familie in Bansang. De kamer met zwarte slachtoffers van politiegeweld in Amerika op de Biennale in Dakar. De Roots-reeks over Kunta Kinteh, de biopic over Harriet Tubman en de film Hidden Figures die we samen bekeken en waar hij dan vaak in de auto onderweg naar het strand of de koranles, nog veel vragen of bedenkingen bij had. De oplossingen die hij als machthebber zou bedenken voor de problemen die Gambia rijk is van afvalverwerking tot verkeer en armoede tot corruptie, het geeft mij hoop, voor Musa’s toekomst, voor Afrika, voor de wereld.







Reacties

Populaire posts van deze blog

Een nieuw begin...

Petit à petit l’oiseau fait son nid