Allez, en route...

 

Voor mijn verjaardag kreeg ik waar ik zo naar verlangd had: vrijheid. Mijn auto die ik in juli had toevertrouwd aan een container voor een boottrip van een drietal weken, was twee maand later geblutst en gebroken aangekomen in Jambur. De achterruit was verbrijzeld, de reserveband was gebruikt om een onverklaarbare snee in de originele band te verbergen, de neus was ingedeukt en het zonnescherm aan de dakruit losgetrokken. De verscheper en zijn contactpersoon in Gambia ontkenden alle verantwoordelijkheid, het was op de haven in Banjul gebeurd.

Ik had voorzichtig alle stukjes glas uit de koffer gepeuterd en met twee meter plastic folie en tape de koffer afgedekt om verdere schade zo goed mogelijk te voorkomen, maar een passende vervangruit vinden bleek een onmogelijke opdracht. Telkens we naar de zee of de supermarkt wilden, lieten we de auto dus noodgedwongen staan en liepen Musa en ik door het mulle zand naar de Highway waar we wachtten op een auto die ons mee kon nemen. We wrongen ons moedig in de overvolle busjes en leerden shortcuts over het strand kennen als we van de surfbar in Palma Rima naar ons restaurantje in Poco Loco wilden.

Op een van de laatste tripjes legde de apprentice, de leerjongen die passagiers lokt en het geld incasseert, zijn hand hoog op mijn been. Bij deze vorm van transport zit je zonder overdrijven als sardientjes in een blik en dus is het volkomen normaal dat je schouders, armen en benen geperst zitten tegen die van je medepassagiers, maar je handen hou je thuis. Eerst zei ik discreet:  ‘Je hand…’. De jongen deed alsof hij me niet hoorde en zorgde er daarentegen voor dat hij elke keer dat hij zich draaide om geld te vragen of om de deur open te schuiven zijn hand op mijn been hield. Tot ik luider stelde: “Baayil sa lokha. Sama yaram le” (Hou je handen thuis. Dit is mijn lichaam.) Er ontstond rumoer in de bus. De jongen trok zijn hand geschrokken terug en vermeed de rest van de rit oogcontact. Ik hou er niet van iemand publiekelijk te beschamen, maar terwijl ik zachtjesaan meer zuurstof binnenkreeg, voelde ik nog steeds boosheid wervelen in mijn keel. Toen we aan de eindhalte uitstapten, sprak ik hem aan: “Het hoort niet wat je deed,” zei ik, “maar ik ben dankbaar dat je uiteindelijk wel naar me geluisterd hebt.” De jongen knikte verlegen en stapte terug op. Musa trok aan mijn arm: “Wat is er gebeurd, mama?” Ik stelde hem gerust en terwijl we het drukke kruispunt overstaken naar het volgende busje, legde ik hem uit wat consent betekent.

Op mijn verjaardag klopte Ebou vroeg in de ochtend aan onze deur aan. “Kom,” zei hij, “we gaan de verzekering voor je auto regelen.” Het is een verplicht document met weinig echte betekenis, want bij ongevallen komt de verzekering zelden of nooit tussen, maar de politie vraagt er wel naar. Het voelt onwennig om te rijden met een blauw ondoorzichtbaar zeil in je achteruitkijkspiegel, maar het lukt wel. Aangezien de nummerplaten uit stock zijn, had Ebou het nummer op zijn werk in het groot geprint en gelamineerd. Onderweg merkte ik dat er nog auto’s noodgedwongen op de baan waren met een papieren nummerplaat. We reden verder naar een buurt met een grote concentratie van handelaars in auto-onderdelen. Hier en daar stopten we en vroegen we naar een vervangruit, maar Skoda is geen populair merk in Gambia en de onderdelen zijn zo goed als onvindbaar. Tot er plots iemand zwaaiend en roepend achter ons aan kwam gelopen. Hij had de oplossing voor ons probleem, beweerde hij heftig en ik herkende de Engelse tongval van mijn Nigeriaanse vrienden in België.

Nadat Ebou een prijs met hem was overeengekomen, leidde de man ons naar een steegje waar zijn Nigeriaanse vrienden zich gespecialiseerd hadden in ruiten van glasvezel. Een groot stuk dik plastiek werd onhandig afgepast tegen de achterruit en een wiebelige hand tekende met een alcoholstift de vorm van de achterruit op het glasvezel. Ik keek met grote ogen en zonder veel hoop naar de werkzaamheden. Iemand timmerde de ruitenwisser uit het venster, deze konden we later misschien nog terug laten installeren. Een ander stak een vuurkorf aan waarin messen en metalen stokken werden verhit, terwijl een derde met het stuk plastiek en de stift heen en weer liep om telkens opnieuw af te passen. Het duurde uren, maar uiteindelijk was de plastiek met de hete messen op maat gesneden en werden er met de hete stokken gaten in gesmolten om de plastieken ruit vast te vijzen. Het kader was met zwarte sprayverf afgewerkt en de randen werden nog eens extra vastgelijmd. Ik was echt onder de indruk, want het resultaat geleek verrassend sterk op een echte autoruit.

Tegen de middag waren we net op tijd terug voor de afspraak met Bamusa. Hij moest in het huis nog enkele herstellingen uitvoeren en zou ons dan met zijn pick-up helpen om de bestelde kasten op te halen. Aangekomen in het houtatelier bleek de kleerkast inderdaad zo goed als klaar, er moest enkel nog een vezelplaat op de achterkant worden bevestigd. De verhoudingen van het rek waren echter zodanig fout geïnterpreteerd (vier rijen van vier vakken, waren drie rijen van drie vakken geworden), waardoor het rek volledig uit proportie was. Ik maakte een steen van mijn hart en zei dat ik het rek zo niet kon accepteren. De baas werd erbij geroepen. Ik schudde zijn misvormde hand en hij stelde zich een beetje hoogdravend voor als de CEO van de werkplaats. Met de hulp van een Duitse vriend had hij dit bedrijf uit de grond gestampt en trots toonde hij mij de papieren van zijn vereniging. Ik hield van zijn ondernemingszin en grinnikte innerlijk om de kronkels in zijn denken. Hij wou het goedmaken, want hij had het geld nodig voor zijn vrouw die op bevallen stond en de meubels hadden al weken klaar moeten zijn. Hij stond erop de kast thuis te leveren en het voltallige atelier moest mee. Het rek zouden ze zo snel mogelijk aanpassen volgens de instructies. Mijn opluchting was groot toen de loodzware houten kast een plek kreeg in onze kamer en onze kleren na drie maanden eindelijk uit de reistassen mochten.


Even later klopte Ebou weer aan onze deur aan: of ik even wilde komen, mijn hulp was nodig. Toen ik in de woonkamer kwam, zat de hele familie glunderend in de zetel. Ebou kwam lachend uit de keuken met een grote taart. Het was echt een leuke verrassing en al ben ik niet gek op dit soort cake van botercrème, het smaakte als een liefdevolle omhelzing. Het was niet de laatste verrassing van de dag. Samen met Ebou gingen we uit eten en hoewel ik graag eens een ander restaurantje had uitgeprobeerd, verkoos Musa opnieuw de pizza margharita in Paradisio. Plots schelde “Happy birthday” door de boxen en kwamen de obers rond ons staan met toeters en confetti. Met een brede grijns keek Musa mij aan, hij had het stiekem geregeld. Toen we naar de auto liepen, stelde Ebou voor om nog even naar het strand te gaan in Poco Loco en onverwacht eindigde de dag met een heerlijk optreden van Jaly Madi.

“Je hebt gouden handen, draag hier veel zorg voor.” De reactie van mijn tante Hilde op mijn vorige nieuwsbrief had me overtuigd om mezelf voor mijn verjaardag een wasmachine cadeau te doen. Terwijl mijn handen herstelden, bereidden we ons voor om een tweetal weken naar Senegal te reizen. Met de luxe van een grote kofferbak en de gedachte niet te hoeven wassen op reis, pakten we de reistassen in. Het was de bedoeling een echte zon-, zee- en strandvakantie te beleven. Veel kleren, veel handdoeken en zwemkledij, veel buitenspeelgoed, spelletjes, tekengerief en boeken.


Terwijl we inpakten, kwam Tunko op bezoek. Tunko is een nichtje van Musa’s grootmoeder die bij de familie in Bundung is opgegroeid onder de vleugels van Mamamuso. Een paar jaar geleden was ze nog een giechelend tienermeisje, maar nu zat er een briljante jonge vrouw bij me aan tafel die vol overgave lesgeeft in een Montessorischool en met wie ik een grote connectie voel. De dozen met schoolgerief die ik voor mijn vertrek inzamelde en de schoolborden wou ik aan haar toevertrouwen. Daarnaast wou ik als ik daar de ruimte voor voelde met haar mijn ideeën bespreken rond de organisatie van knutselateliers. Meteen voelde ik dat we op dezelfde lijn zaten. We willen ons in de eerste plaats richten op meisjes, we willen werken rond identiteit, kernwaarden, zelfvertrouwen, expressie en rechten. Met groeiend enthousiasme durfden we dromen van een grootse toekomst: een organisatie die samenwerkt met verschillende scholen en ook workshops voorziet voor onderwijzers en opvoeders. We namen afscheid met de belofte na onze reis opnieuw af te spreken.

De volgende ochtend vertrokken Musa en ik vroeg naar de nog slapende hoofdstad Banjul om de veerboot te nemen richting de grens met Senegal. Ik voelde een vreemde mengeling van opwinding en stress. Ik was al vaker deze grens overgestoken, maar het was de eerste keer dat ik deze reis alleen met mijn zoon maakte en dat ik zelf reed. De formaliteiten aan de grens verliepen ongelofelijk vlot, al maakte Musa er een sport van om telkens we bij een officiële instantie stopten grapjes uit te halen of de barelen te gebruiken om te freerunnen. De meesten konden er gelukkig mee lachen en soms kwamen we er met een berispende waarschuwing van af.

Na de grensovergang passeerden we nog twee douaneposten. Eén douanier wou zijn gezag laten gelden door autoritair te blaffen dat hij de bagage wou controleren en me dan met een onduidelijke vinger richting een bureautje te sturen. Als ik hem duidelijk maak dat ik zijn gezag respecteer, maar niet begrijp wat juist de bedoeling is en wel graag als een mens behandeld wil worden, verontschuldigde hij zich geschrokken en legde me hoffelijk uit wat zijn taak juist inhield.


Bij een volgende controlepost een twintigtal kilometer verder stopte een gendarme me bruusk: “Je vais vous immobiliser.” Hij wees naar de nummerplaat die niet aan de regulering voldeed. Ik legde uit dat we al weken eerder een nummerplaat hadden aangevraagd, maar dat deze nog steeds uit stock waren en dat we geen andere oplossing hadden. Hij hield voet bij stuk en stak een tirade af over regels en veiligheid. Licht panikerend dat we niet op onze bestemming zouden geraken, smeekte ik hem ons te helpen. Het werkte, zijn dominantie sloeg na een tijdje over in medeleven en hij besloot zijn interventie met een toegeeflijk: “Je vais vous laisser passer, mais Musa… il faut dire à ta maman qu’elle ne doit pas pleurer aussi vite.” Hem bedankend slikte ik de vernedering weg en we reden verder richting de Petite Côte.


Mijn vriend Moussa had een kamer voor ons geregeld bij een vriend in Popenguine. We hebben er een paar jaar eerder al eens een tijdje verbleven en Musa had fijne herinneringen aan deze plek. Het huis van Pape Khane is een prachtige, grote villa met zwembad bovenop de rotsachtige heuvels van dit kleine dorpje aan de kust. Op weg naar het paradijsje van Khane kwamen we voorbij gigantische hangars waar jaarlijks een grote massa christenen de verschijning van Maria komt herdenken, maar in deze periode verliep het leven hier heerlijk traag en merkte je er niets van dat Popenguine eigenlijk een populair bedevaartsoord is.  Onze vakantie begon…

We werden hartelijk verwelkomd door Awa en Bintu en maakten kennis met Pape Khane en zijn dochters, Fatima en Mariama. Pape Khane liet zich kennen als een joviale muzikant die twee levens leidt: een met zijn vrouw in Duitsland waar hij hard werkt (zo hard dat hij doodmoe zijn vliegtuig had gemist) en het andere als strenge vader en echtgenoot met Awa en de kinderen. Tijdens ons verblijf genoot ik van de gesprekken over geneeskrachtige planten als moringa of nebadie (“never die”), kwamen we plots in een heftige discussie over de denkbeeldige gevaren van het “propageren” van homoseksualiteit terecht die even plots weer oversloeg in een vrolijk gesprek over kunst. Toch bleef ik met een beklemmend gevoel toeschouwen hoe hij zich op elk mogelijk moment van de dag liet bedienen door zijn vrouw en haar zelfs ’s nachts wakker maakte om eten voor hem te maken. Toen zijn dochter Fatima me stiekem toefluisterde of ik toestemming wilde vragen aan haar vader om mee te gaan naar de zee, zei hij gelukkig geen nee.

De eerste dagen had Musa het lastig met de nagestreefde limiet op schermtijd en wou hij zich vooral opsluiten in de kamer. Het hielp niet dat hij elke dag een nieuwe wonde opliep: aan zijn knie, zijn enkel, zijn wenkbrauw, zijn andere voet… waardoor hij ook niet ten volle kon genieten van het zwembad of het strand. Hij had het lastig en vroeg mijn constante aandacht tot er voorzichtig toenadering groeide tussen hem en Fatima. Zonder elkaars taal te begrijpen ontstond er een samenspel op de grens van kinderlijk spelen en vlinders-in-de-buik. Plots zag ik mijn zoon twijfelen over zijn spiegelbeeld, zijn haar zorgvuldig in de juiste plooi duwen en zijn kleren met grote precisie uitkiezen. Het bleef allemaal heel onschuldig vertederend, voorlopig toch...


Met Popenguine als uitvalsbasis maakten we uitstappen naar andere plekken aan de Petite Côte die lang geleden al mijn hart en zinnen streelden. Zo maakten we een wandeling op het schelpeneiland Fadiouth waar de gids het al na een minuut opgaf om Musa iets bij te brengen waardoor ik hem zelf maar vertelde over het bijzonder vredevolle samenleven tussen christenen en moslims die elkaars godshuizen helpen bouwen en samen rusten onder de schaduw van baobabs op het kerkhofeiland van schelpengraven.  Op het snijpunt tussen de chaotische wirwar van christelijke graven en de moslimgraven die allen met hun hoofd richting Mekka liggen, baden we voor vrede in Gaza en alle andere plekken in de wereld waar vrede, democratie en mensenrechten door de mistroostige resultaten van recente verkiezingen in het gedrang komen. 

Op andere dagen verlegde Musa met de nodige aanmoedigingen zijn grenzen op het avonturenparcours van Acrobaobab, beklommen we genietend van het landschap de rotsen van Popenguine (achteraf pas hoorden we dat er heel wat slangen tussen de wilde begroeiing verstopt zaten) en lieten we ons een eindje meedrijven met de stroming aan het heerlijke eilandstrandje in Somone. Tussendoor speelden we Crazy Eight, daagden elkaar uit met schaken of petanquen en haalden we de frisbee en badmintonraketten boven. Aan tekenen of lezen kwam ik zelden toe, maar ik genoot van de speeltijd met Musa die voortdurend doorspekt blijft van vragen over de verre toekomst, dilemma’s over gewenste superkrachten en Engelse YouTube-grapjes.

Met Moussa verbleven we ook een paar dagen in Dakar dat in de afgelopen twintig jaar enorm geëvolueerd is en waar je je soms in Parijs waant. We bezochten mijn goede oude collega Vincent met wie ik aan de Ambassade van België van 2005 tot 2008 een bureau deelde. Hoewel hij ondertussen was gepromoveerd tot Adjoint à l’Attaché de Coopération, was hij onveranderlijk dezelfde charmante gentleman gebleven. 


We profiteerden ervan om vlakbij de Biennale van Dakar mee te pikken. “The wake” met als rode draad dekolonisatie, voorouderlijke wijsheid, ecologie en krachtige vernieuwende stemmen was prachtig opgesteld in het oude justitiepaleis waarbij elke ruimte recht deed aan het werk en de kunstenaar. Musa werd in het bijzonder geraakt door de ruimte met portretten van slachtoffers van discriminatie en politiegeweld, maar toonde eigenlijk bij elke ruimte een interesse en aandacht die musea tot nog toe zelden in hem wakker maakten.

Dakar sloten we af met een bezoek aan het strandeilandje Ngor en we maakten ons klaar voor een maagdentrip naar Touba. Hoewel ik jaren in Senegal gewoond heb, was het me nooit gelukt om de heilige stad van de Mouriden te bezoeken. Net voor we Touba inreden, sloeg ik een hoofddoek om. We verbleven twee nachten bij Serigne Galas, de marabout van Moussa, die ons warm ontving en ons de kamer van zijn kinderen aanbood. Musa ging met de mannen mee voor het voornaamste gebed op vrijdag in de grote moskee. “Hij heeft het goed gedaan”, vertelden ze me bij terugkomst. Op een later moment bezocht ik met de dochters van Serigne Galas de delen van de moskee die openstonden voor ongelovigen. Ik was benieuwd naar de binnenkant. De lucht voelde anders in Touba. Het leek alsof ik meer adem kreeg en mijn hart lichter voelde.

De laatste dagen verbleven we bij Moussa’s vriend Papis vlakbij Parc de Bandia. Deze keer gingen we niet op safari, dat avontuur willen we bewaren voor wanneer mamie en Olivier op bezoek komen. We gingen wel pizza eten in het park, een pizza die we ongewild deelden met een van de vingervlugge aapjes daar. De allerlaatste dag van onze vakantie maakte Musa voetbalvrienden op straat wat zijn verlangen om terug te keren naar Gambia even deed verdwijnen. Hoewel we samen hier zoveel mooie en fijne momenten beleefden, bleef Senegal in zijn hoofd het land waar hij altijd ongeluk had en zich elke dag pijn deed. Voor mij voelde het heerlijk om terug in mijn geliefde Senegal te zijn, Frans te praten en Moussa terug te zien. Maar de schoolboeken riepen.

Op de terugweg passeerden we vlot voorbij de douane en grenspost, maar werden we aan de Gambiaanse kant door autoriteiten aan de kant gezet: de ene dwong me alle bagage uit te laden op zoek naar de gevarendriehoek, de andere waarschuwde streng dat een Gambiaans rijbewijs verplicht zou zijn. Ondanks het onaangename machtsvertoon, verbaasde ik me erover dat ik tot nog toe geen enkele keer geld heb moeten bovenhalen om verder te mogen rijden. Met een vriendelijke, nederige houding praatte ik me er telkens met gemak uit. Vroeg in de middag arriveerden we in Barra waar we het aanbod afsloegen om voor een extra 30 euro sneller op de veerboot te mogen. Een ontmoeting met een behulpzame, wijze ziel maakte de wachttijd draaglijk, al had ik misschien anders beslist had ik geweten dat we meer dan 5 uur zouden moeten wachten. Terwijl we op de veerboot de batterij van mijn gsm en gps probeerden te reanimeren, viel de nacht plots zoals steeds dichtbij de evenaar.

Poetsen, uitpakken en kleren wassen kan morgen ook, dacht ik, terwijl we moe in slaap vielen in ons eigen bedje. Van zodra de eerste wasmachine draaide, belde ik de volgende ochtend naar de houtbewerker om te vragen of het rek klaar was. Dankbaar aanvaardde ik zijn aanbod om het zware meubel tot bij mij te brengen. Het rek was zo goed mogelijk herwerkt tot het gevraagde model, al liet de afwerking veel te wensen over. Eindelijk mochten ook al het knutselmateriaal, de gezelschapsspelen en de boeken uit de dozen waar ze door opstijgend vocht kwetsbaar werden voor schimmel. Onder een van de dozen zat een grote gekko die ik omwille van de giftige huid niet daar kon laten of heelhuids buiten kon zetten. Na een misselijkmakende strijd met het reptiel dat vibreerde van levenskracht, gaf het beest de geest. Ondertussen had Lady buiten een diepe put gegraven waarin ze een nest van zes mengelmoespuppy’s wierp en vond ik even later troost bij een geitje van de buren dat steeds op bezoek komt en speels om aandacht vraagt.

Wanneer we klaar waren met de was, de jacht op insecten en opruimen, voelde onze kamer echt aan als thuis, een plek waar we graag leven en werken. We focusten de voorbije tien dagen op de lessen Nederlands en wiskunde die gelukkig vlot gaan, want we hebben wel wat schoolwerk in te halen. Daarnaast zijn we deze week ook gestart met koranlessen bij een neef van de familie die imam is en heeft Musa ondertussen ook de eerste trainingen aan de football academy achter de rug. Op kousen de tweede keer omdat de spiksplinternieuwe voetbalschoenen hem meteen een dikke blein bezorgden, maar dankzij de aanmoedigingen van de omkadering toch vooral met veel goesting om erin te vliegen. Op mijn auto prijken ondertussen echte nummerplaten, de papieren werden meteen opgeëist voor Musa’s auto.




Reacties

  1. Wat een verhaal weer Charlotte. Jullie stralen op de foto's. Veel liefs en groetjes aan Musa

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Je hebt al heel wat meegemaakt de laatste maanden!! Gelukkig komt alles in orde uiteindelijk.
    Zoals de autoruit , wat een verhaal op zichzelf is geworden.
    Hou ons zeker verder op de hoogte van jullie belevenissen!
    Groeten vanuit Sint-Niklaas

    BeantwoordenVerwijderen

Een reactie posten

Populaire posts van deze blog

Africa paradise

Een nieuw begin...

Petit à petit l’oiseau fait son nid